Rewolucja w Kodeksie Pracy: Poradnik dla kadr i firm transportowych

Wdrożone w ostatnich latach rewolucyjne zmiany w Kodeksie pracy na stałe wpisały się w codzienność działów kadr i płac. Aby ułatwić weryfikację procedur w Twojej firmie, zebraliśmy najważniejsze obszary przepisów w jeden konkretny poradnik. Oto kluczowe zasady, o których musi pamiętać każdy przedsiębiorca.

1. Wyrywkowe badanie trzeźwości pracowników

   Pracodawca ma prawo samodzielnie przeprowadzić kontrolę trzeźwości pracowników, gdy jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób, a także do ochrony mienia.

   Podczas stosowania tej procedury pamiętaj o następujących zasadach:

   • Kontrola nie może naruszać godności oraz innych dóbr osobistych pracownika.

   • Niezbędne jest wdrożenie odpowiednich przepisów wewnątrzzakładowych w regulaminie pracy lub obwieszczeniu.

   • Należy bezwzględnie dopełnić obowiązków informacyjnych RODO względem pracowników.

   • Informacje o zasadach kontroli należy przekazać nowo zatrudnionemu pracownikowi przed dopuszczeniem go do pracy w formie papierowej lub elektronicznej.

   Wewnątrzzakładowa regulacja musi zawierać informacje dotyczące:

   • Wprowadzenia kontroli trzeźwości, ogłoszonego co najmniej dwa tygodnie przed rozpoczęciem jej przeprowadzania.

   • Grupy pracowników objętych kontrolą trzeźwości.

   • Sposobu przeprowadzania kontroli trzeźwości, w tym rodzaju urządzenia wykorzystywanego do weryfikacji.

   • Czasu i częstotliwości przeprowadzania kontroli.

   • Przeprowadzania badania na obecność innych środków działających podobnie do alkoholu.

   • Zasad przetwarzania danych osobowych, w tym danych wrażliwych.

   Samo badanie przeprowadza się przy użyciu urządzenia elektronicznego dokonującego pomiaru stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu metodą spektrometrii w podczerwieni lub utleniania elektrochemicznego. Urządzenie musi posiadać ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie.

2. Wyrywkowe badania na obecność środków działających podobnie do alkoholu

   Pracodawca może przeprowadzić badanie na obecność substancji działających podobnie do alkoholu na zasadach analogicznych jak w przypadku badania trzeźwości. Katalog tych środków obejmuje:

   • Opioidy, zawarte między innymi w silnych środkach przeciwbólowych.

   • Amfetamina i jej analogi.

   • Kokaina.

   • Kannabinoidy.

   • Benzodiazepiny, zawarte między innymi w lekach o działaniu przeciwlękowym oraz uspokajającym.

   Badanie wykonywane przez pracodawcę musi odbyć się przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego. Polega ono na nieinwazyjnym pobraniu próbek śliny i umieszczeniu ich w urządzeniu do oznaczania metodą immunologiczną.

4. Praca zdalna

   Praca zdalna wykonywana jest całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, w tym pod adresem zamieszkania pracownika.

   Najważniejsze wytyczne organizacyjne:

   • Zasady wykonywania pracy zdalnej określa się w porozumieniu zawierany między pracodawcą i zakładową organizacją związkową albo w regulaminie po konsultacji z przedstawicielami pracowników.

   • Wniosek o pracę zdalną złożony przez pracownika rodzica dziecka do 4 roku życia oraz kobiety w ciąży powinien zostać przez pracodawcę uwzględniony, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy.

   • Szczególnym rodzajem jest okazjonalna praca zdalna w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym. Wniosek składany przez pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej nie wymaga uzasadnienia, jednak pracodawca ma prawo odmówić jego uwzględnienia, ponieważ ten rodzaj wniosku nie jest dla niego wiążący.

5. Dodatkowe przerwy w pracy a czas pracy kierowców

   Zgodnie z unijną dyrektywą dotyczącą równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, w Kodeksie pracy obowiązują dodatkowe przerwy wliczane do czasu pracy:

   • Gdy dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy trwającej co najmniej 15 minut.

   • Jeśli jest dłuższy niż 9 godzin, pracownik ma prawo do dodatkowej przerwy trwającej co najmniej 15 minut, czyli łącznie 30 minut.

   • W przypadku gdy jest dłuższy niż 16 godzin, pracownik ma prawo do kolejnej przerwy trwającej co najmniej 15 minut, co daje łącznie 45 minut.

   Ważna uwaga dla branży transportowej: Zgodnie z artykułem 4 Ustawy o czasie pracy kierowców, przepisy Kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie nieuregulowanym ustawą. Kierowcy zawodowi podlegają autonomicznym przepisom o przerwach, które reguluje artykuł 13 wspomnianej ustawy oraz unijne Rozporządzenie 561 z 2006 roku. Przepisy te są specjalne i pochłaniają standardowe przerwy kodeksowe.

6. Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej oraz urlop opiekuńczy

   W celu wspierania równowagi między życiem prywatnym a zawodowym wdrożono dwa nowe rodzaje uprawnień:

   • Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej: Przysługuje w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w ciągu roku kalendarzowego. W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia.

   • Urlop opiekuńczy: Przysługuje w wymiarze 5 dni w ciągu roku kalendarzowego w celu zapewnienia osobistej opieki członkowi rodziny (syn, córka, matka, ojciec, małżonek) lub osobie zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga wsparcia z poważnych względów medycznych. Urlop ten jest całkowicie bezpłatny.

7. Zmiany w umowach na okres próbny i czas określony

   Ustawodawca uzależnił czas trwania umowy na okres próbny od długości planowanej umowy docelowej:

   • Umowa na okres próbny może wynosić 1 miesiąc w przypadku zamiaru zawarcia umowy na czas określony krótszy niż 6 miesięcy.

   • Umowa może wynosić 2 miesiące, jeśli umowa na czas określony ma trwać od 6 do 12 miesięcy.

   • W uzasadnionych rodzajem pracy przypadkach umowa na okres próbny może zostać wydłużona jednokrotnie, nie więcej niż o 1 miesiąc.

   Uzasadnianie umów terminowych: Kluczową zmianą w umowach na czas określony jest bezwzględny obowiązek wskazania przyczyny jej wypowiedzenia, co wcześniej dotyczyło wyłącznie umów na czas nieokreślony. Pracodawca musi także zawiadomić reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową o zamiarze wypowiedzenia.

8. Rozszerzona informacja o warunkach zatrudnienia

   Pracodawca ma obowiązek w ciągu 7 dni od dopuszczenia pracownika do pracy poinformować go bardzo szczegółowo o warunkach zatrudnienia. Informacja ta musi zawierać między innymi:

   • Zasady dotyczące przechodzenia ze zmiany na zmianę w przypadku pracy zmianowej.

   • Zasady dotyczące przemieszczania się między miejscami wykonywania pracy w przypadku kilku miejsc zatrudnienia.

   • Inne niż uzgodnione w umowie o pracę przysługujące składniki wynagrodzenia oraz świadczenia pieniężne lub rzeczowe.

   • Prawo pracownika do szkoleń, jeżeli pracodawca je zapewnia.

   • W przypadku braku regulaminu pracy, termin, miejsce, czas i częstotliwość wypłacania wynagrodzenia, porę nocną oraz sposób potwierdzania obecności.

   • Nazwę instytucji zabezpieczenia społecznego, do których wpływają składki związane ze stosunkiem pracy.

   Przekazanie informacji może nastąpić w postaci elektronicznej, jeżeli będzie ona dostępna dla pracownika z możliwością wydruku oraz przechowywania.

9. Elastyczna organizacja pracy i prawo do wnioskowania o lepsze warunki

   Pracownik wychowujący dziecko, które nie ukończyło 8 lat, może zawnioskować o elastyczną organizację pracy, na przykład o pracę zdalną, ruchomy czas pracy lub obniżenie wymiaru czasu pracy. Wniosek należy złożyć w terminie nie krótszym niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem.

   Dodatkowo pracownik zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy ma prawo raz w roku wystąpić z wnioskiem o zmianę rodzaju umowy na czas nieokreślony lub o bardziej bezpieczne warunki pracy. Pracodawca ma miesiąc na odpowiedź, a w przypadku odmowy musi pisemnie wskazać jej przyczynę.

10. Wymogi w świadectwie pracy

    W związku z nowymi uprawnieniami na świadectwie pracy należy bezwzględnie uwzględnić liczbę wykorzystanych w roku kalendarzowym dni okazjonalnej pracy zdalnej, zwolnienia z powodu siły wyższej oraz bezpłatnego urlopu opiekuńczego. Umożliwia to kolejnemu pracodawcy prawidłowe ustalenie limitów dla pracownika.

WAŻNE! Zmiany w kodeksie pracy pociągają za sobą konieczność aktualizacji obowiązujących w przedsiębiorstwie obwieszczeń, regulaminów pracy jak również dokumentów dot. ochrony danych osobowych.

Interesują Cię tematy kadrowe? Zobacz nasz artykuł o programach płacowych dla branży transportowej >>>czytaj dalej